ABD’den Türkiye’ye iade edilen Zeugma mozaik paneli, 13’üncü parça olarak Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde yerine yerleştirildi.
Milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllara tarihlenen panel, 1960’lı yıllardaki kaçak kazılar sırasında parçaları yurt dışına çıkarılan büyük bir taban mozaiğine ait. Eserin dönüşü, aynı kompozisyonun eksik parçalarının bir araya getirilmesi açısından önem taşıyor.
Panelin yerine yerleştirilmesi için düzenlenen törene Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ile Gaziantep’teki kamu kurumlarının ve yerel yönetimlerin temsilcileri katıldı.
Mehmet Nuri Ersoy, kültür varlıklarının Türkiye’ye getirilmesine yönelik çalışmaların bilimsel araştırma, hukuki süreçler ve uluslararası iş birliğiyle yürütüldüğünü söyledi.
Panelin izi müzayede takibinde bulundu
Panelin Zeugma’daki büyük kompozisyona ait olabileceği, Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleri sonucunda belirlendi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa çıkarıldığını tespit etti. Bunun üzerine ABD makamlarıyla iade süreci başlatıldı.
ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Biriminin yürüttüğü işlemlerin tamamlanmasının ardından eser Türkiye’ye getirildi. Panel, inceleme ve hazırlık çalışmalarından sonra Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki kompozisyona yerleştirildi.
Mehmet Nuri Ersoy, “Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz” dedi.
İlk 12 panel 2018’de Türkiye’ye dönmüştü
Aynı taban mozaiğine ait 12 panel, ABD’deki Bowling Green Eyalet Üniversitesinden 2018 yılında Türkiye’ye getirilmişti. Bu parçalar Zeugma Mozaik Müzesi’nde ziyaretçilerle buluşturulmuştu.
Gaziantepli ustaların Fırat taşlarından hazırladığı replikalar ise 2022 yılında üniversiteye teslim edilmişti. Böylece orijinal paneller Türkiye’ye dönerken eserlerin kopyaları üniversitedeki yerlerine konulmuştu.
Türkiye ile ABD arasında 2021’de imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı da iade çalışmalarında kullanıldı. Anlaşmanın yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığı açıklandı.
New York Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle yürütülen çalışmalar sonucunda Boubon Antik Kenti kökenli eserler de Türkiye’ye iade edildi. Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius heykelleri bu eserler arasında yer aldı.
23 yılda 13 bin 454 kültür varlığı getirildi
Kültür ve Turizm Bakanlığının verilerine göre 2002’den bu yana yurt dışındaki 13 bin 454 kültür varlığı Türkiye’ye kazandırıldı. Bu eserlerin 9 bin 139’u son sekiz yılda iade edildi.
Mehmet Nuri Ersoy, panelin dönüşünün yalnızca tek bir eserin iadesi anlamına gelmediğini belirtti. Ersoy, eksik parçaların yerine gelmesiyle mozaiklerin bilimsel açıdan daha bütüncül incelenebileceğini ifade etti.
Ersoy, “Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyoruz” dedi.